Yo me voy!

“Amigos de la prensa, Yo me voy. Felicidades!” (Vrienden van de pers, ik ga weg. Gefeliciteerd!) beet Louis van Gaal de Spaanse pers cynisch toe op een persconferentie op 20 mei 2000, waarmee hij dus met veel rumoer zijn (eerste) afscheid van FC Barcelona aankondigde. In navolging van de echte Louis van Gaal nam onlangs ook de zelfverklaarde Louis van Gaal van de literatuur met veel rumoer afscheid van haar opdracht en wel om de poëzie van de veelbelovende Afrikaans-Amerikaanse dichteres Amanda Gorman te vertalen in het Nederlands.

Marieke Lucas Rijneveld noemt zichzelf de Louis van Gaal van de literatuur. Hoe je het ook bekijkt, het beklijft als een treffende, gelaagde vergelijking waarin zowel de poëtische kwaliteiten als de zelfkennis van Marieke Lucas prachtig tot uiting komen. Louis van Gaal kan gezien de ongekende successen die hij geboekt heeft beschouwd worden als een voetbalcoach van de buitencategorie. Als men iemand de Louis van Gaal noemt van een bepaald vakgebied dan zou je denken dat men tracht aan te geven dat betreffend persoon in zijn of haar microkosmos tot de top behoort. Dat geldt zeker voor het metier waarin Rijneveld haar brood verdient. Zo slaagde Rijneveld er bijvoorbeeld in de zeer prestigieuze Pulitzerprijs te winnen, waarmee ze internationale erkenning kreeg bijzonder getalenteerd te zijn met pen en papier. Echter, van Gaal staat ook bekend om zijn gebrekkige beheersing van bijvoorbeeld het Engels. Om aan te geven dat haar/zijn Engels niet top is communiceerde zij/hij eerder dat zij/hij de Louis van Gaal van de literatuur is.

Ondanks dat niemand de literaire kwaliteiten van de non-binaire Marieke Lucas (jongens en meisjesnaam) in twijfel trekt werden er dus serieuze vraagtekens gezet bij de keuze van het Rijneveld. Voortrekster van de critici was mode activiste Janice Deul, die reeds jaren pleit voor meer diversiteit in de modewereld. Maar mevrouw Deul bleek dus net zo goed verstand van en hart voor de literatuur te hebben.

Amanda Gorman—cum laude afgestudeerd aan Harvard— verraste en vergastte de wereld met haar verfrissende poëzie tijdens de inauguratie van president Joe Biden. Hoe briljant Gorman ook mag zijn als griot, het mondiale podium dat zij kreeg toebedeeld kan niet los worden gezien van de heftige, internationale protesten tegen racisme van de laatste tijd. Net zoals de poëzie van Gorman inhoudelijk nauw verbonden is met de strijd van Afrikaanse Amerikanen. De protesteerders hebben een dynamiek gecreëerd die het timmeren van haar podium mogelijk maakte en Gorman greep die kans met beide handen aan en liet de wereld er getuige van zijn dat Zwarte artiesten uit LA meer te bieden hebben dan gangsta rap. Ook in Nederland aanschouwen we die trend: meer Zwarte mensen op televisie, meer aandacht voor het Nederlandse slavernijverleden, erkenning voor de Surinaamse held Anton de Kom, etc.

De poëzie van Gorman wilde men ook vertalen in het Nederlands. Let wel, vertalen is een vak. In principe kies je er iemand voor uit die ervoor doorgeleerd heeft. Maar in dit specifieke geval wenste de dichteres dat haar poëzie vertaald zou worden in vreemde talen door personen met wie zijzelf raakvlakken heeft. De vraag is of dat het geval is met het Rijneveld. De vraag is ook of Gorman en haar team genoeg kennis van de Nederlandse samenleving hebben om te kunnen beoordelen in hoeverre het Rijneveld een ‘spiegelbeeld’ is van Gorman. In hoeverre is het Rijneveld bijvoorbeeld geïnteresseerd in en heeft kennis van de historische strijd van Afrikaanse Amerikanen? Want dat is toch de rode draad in de poëzie van Gorman.

Janice Deul klom in de pen en wist dat het antwoord van het establishment op haar kritische kanttekening zou zijn dat ze Zwart talent niet kunnen vinden. Maar als ervaren activiste anticipeerde Deul op dat clichéantwoord door een aantal namen op te sommen van Zwart poëtisch talent uit Nederland dat steevast over het hoofd wordt gezien door de poortwachters. Die spoken word artists hadden in deze de kans moeten krijgen om zich te profileren gewoon omdat zij de meeste raakvlakken vertonen met Gorman. Als dit talent niet de kans krijgt gerelateerd aan deze specifiek opdracht dan gaan ze de kans wellicht nooit krijgen. Te meer omdat, zoals hierboven aangegeven, het wereldpodium van Gorman mede mogelijk werd dankzij de dynamiek die ontstond door de protesten tegen racisme. De witte Rijneveld plukte dus zo maar de vruchten van de emancipatiestrijd van Zwarte mensen terwijl het überhaupt de vraag is in hoeverre ze wat met die strijd heeft. Hetgeen gezien kan worden als een cynische vorm van wit privilege.

De vraag is overigens of Meulenhoff Marieke Lucas daadwerkelijk ingehuurd had om te gaan vertalen. Als het Engels van het Rijneveld inderdaad te wensen over laat dan laat een gerenomeerde uitgever als Meulenhoff het werk van Gorman echt niet door haar in het Nederlands vertalen, net zo goed als ‘Louis van Gaal’ reeds in eerste aanleg voor die opdracht zou hebben bedankt. Wellicht zou haar naam wel op de cover glimmen als publiekstrekker, maar een ghosttranslator zou achter de schermen de werkelijke ware arbeid verrichten. Stel dat dat geheimpje na de ontstane commotie onverhoopt alsnog uit zou zijn gelekt. Zou dat dan niet een behoorlijke deuk opleveren in de reputatie van de Louis van Gaal van de Nederlandse literatuur? Dat risico was het niet waard, dus trok het Rijneveld zich voor de zonvloed terug: “Yo me voy!”

DJEHUTI-ANKH-KHERU

Share and Enjoy !

0Shares
0 0
Dit bericht is geplaatst in The Grapevine Publications met de tags , , , , . Bookmark de permalink.