Het Eusebiosyndroom (2)

Portugal werd tot zo laat als 25 april 1974 gekoeieneerd door een fascistisch regime. In 1945 eindigde weliswaar de Tweede Wereldoorlog, maar niet noodzakelijkerwijs het fascisme. Op het Iberisch schiereiland floreerde er in ieder geval nog decennialang fascistische regimes. Helaas strekte dit Iberische fascisme zich uit over meerdere continenten. Zo begrepen de fascisten in Lissabon er helemaal niets van dat andere Europese landen dekoloniseerden: in hun ogen waren ze knettergek geworden in Londen, Parijs en Brussel! Voor de Portugese fascisten was het kolonialisme het raison d’être, hetgeen Portugal bestaansrecht gaf, de ‘verworvenheid’ waar ze bij uitstek fier op waren. Het allerlaatste wat de Portugese fascisten zouden doen was dan ook hun koloniale imperium in Afrika opgeven.

In de geest van de Olympische Spelen van Berlijn hadden de fascistische Iberische regimes hun softpower overigens wel goed op orde. Op het voetbalveld waren ze wereldmachten. Jarenlang troefden ze gans democratisch Europa af in de surrogaatoorlogen op het voetbalveld. Het Spaanse Real Madrid won jaar in jaar uit de Europa Cup I (voorloper van de Champions League), en daarna nam het Portugese Benfica het stokje over. Mede dankzij de kolonisatie van voetballers uit Afrika.

Afrikaanse wereldvoetballers spelend in de kleuren van o.a. Benfica en het Portugese nationale elftal waren natuurlijk schitterende propaganda voor het fascistische Portugal. Een betere manier om de schone schijn hoog te houden was er nauwelijks. Want wat wil je nog meer? Zwarte en witte voetballers die op het voetbalveld een harmonieus geheel vormend ongekende successen boekten. Dus wat zeurde het buitenland? Op het voetbalveld bleek immers dat Portugal het ultieme voorbeeld was van een harmonieuze, multiculturele samenleving!

De waarheid lag natuurlijk compleet anders. Eusebio kwam uit de sloppenwijk Mafalala waar hij moest dealen met openlijk racisme. Maar ook bij Benfica leed Eusebio onder racisme (ook al heeft hij er nimmer een boekje over open gedaan). Hoe dan ook, Eusebio kreeg een schijntje van hetgeen witte voetballers van zijn kaliber elders in Europa opstreken. Ondanks dat de topclubs in de rij stonden voor Eusebio. Zo waren zowel Real Madrid als Juventus bereid om “de parelvisser uit Mozambique” een salaris van een miljoen dollar te betalen. Maar dictator Salazar promoveerde hem tot beschermheilige van Portugal en verbood zodoende een transfer naar het buitenland. Aldus bleef de beste voetballer van Europa zwaar onderbetaald ter meerdere eer en glorie van het fascisme. Pas na de dood van Salazar werd een transfer naar het buitenland mogelijk. Eusebio was toen helaas reeds in de herfst van zijn carrière waardoor geen enkele Europese topclub nog interesse toonde in zijn diensten. Uiteindelijk vertrok hij naar Noord-Amerika voor wat centjes. Voor aanvoerder Coluna geldt hetzelfde. In 1970 ging Coluna naar het Franse Olympique Lyon alwaar hij in één jaar meer verdiende dan in zestien jaar Benfica.

Op hetzelfde moment dat het fascistische regime van Salazar Afrikaanse voetballers misbruikte als propagandamiddel werden in de Portugese kolonieën heftige bevrijdingsoorlogen gevoerd. Sommige Afrikaanse voetballers sympathiseerden met die onafhankelijksstrijd, maar het was heel gevaarlijk voor hen om zich uit te spreken. De PIDE (geheime politie) hield ze nl. goed in de smiezen. De Angolese voetballers Joachim Santana en Daniel Chipenda waren niet discreet genoeg en zijn daadwerkelijk in de martelkelders van de PIDE beland. Zelfs Benfica-aanvoerder Mario Coluna werd op een haar na tot de martelkelders van de PIDE veroordeeld. Dat was omdat hij op een feest was verschenen georganiseerd door Angolese studenten (hetgeen blijkbaar gezien werd als verraad aan fascistisch Portugal).

Niettegenstaande het racisme waaronder hij geleden heeft bij Benfica en het feit dat hem op oneigenlijke gronden een zeer lucratieve carrière buiten Portugal onthouden is, is Eusebio altijd een trotse Portugees en Benfica-mascotte gebleven. In het verlengde daarvan heeft hij zich immer onverschillig opgesteld t.o.v. de vrijheidsstrijd in zijn geboorteland, zelfs nadat het fascistische bewind om was gevallen. Evenzo had hij weinig met de strijd tegen racisme in het voetbal. Toen FIFA-baas Sepp Blatter in 2011 voor ophef in o.a. Engeland zorgde door met droge ogen te verkondigen dat Zwarte voetballers racisme gewoon van zich af moesten schudden nam Eusebio het voor hem op (in mijn tijd werden dat soort opmerkingen ook tegen me gemaakt, en nog veel erger!). Maar goed, je kunt het natuurlijk ook omdraaien: helaas is Eusebio zo vaak gediscrimineerd dat hij het normaal is gaan vinden en in zijn lot is gaan berusten. Zijn bijnaam was weliswaar de Zwarte Panter, maar dat was beslist niet omdat hij lid was van de organisatie van Huey Newton en Bobby Seale.

Betoogd zou kunnen worden dat de Afrikaanse profvoetballers in fascistisch Portugal geen waarachtige profvoetballers waren maar meer weg hadden van de ordinaire gladiatoren van weleer. Het waren eensgelijk hun antieke collega’s in het Romeinse Rijk slaafgemaakten die spelen verschaften aan de massa. Bovendien werden ze misbruikt door de fascistische staat Portugal voor propaganda doeleinden. Een Muhammad Ali of Colin Kaepernick was onmogelijk in Portugal. Dat soort krijgers belandden zonder pardon in de martelkelders van de PIDE. Om die reden kunnen we de Eusebio van voor 1974 moeilijk bekritiseren (wel die van na 1974). Desalniettemin was Eusebio in deze de perfecte gladiator. Als beste voetballer van Europa was hij sowieso een fantastisch visitekaartje voor het fascistische regime te Lissabon dat zijn geboorteland Mozambique onderdrukte. Bovenal berustte hij eensgelijk het karakter Uncle Tom uit het gelijknamige boek van Harriet Beecher Stowe compleet in zijn lot.

DJEHUTI-ANKH-KHERU

This entry was posted in The Grapevine Publications. Bookmark the permalink.

One Response to Het Eusebiosyndroom (2)

  1. John Leetz says:

    Mooie analyse. Weer zo’n puzzelstukje die we moeten weten om de puzzel van wie we zijn en waar we vandaan komen, om de mogelijkheden om onze toekomst te beïnvloeden te kunnen begrijpen.

Geef een reactie

Jouw e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *