De erfenis van Aretha Franklin

Aretha Franklin wordt algemeen beschouwd als de queen of soul. Het is een titel die ze reeds in de jaren zestig van de 20e eeuw opeiste, en sindsdien is niemand erin geslaagd haar van de troon te stoten. Tot aan haar heengaan op 16 augustus 2018. Volgens het vooraanstaande Amerikaanse muziekblad Rolling Stone is ze de beste zanger allertijden, waarmee ze legendes als Sam Cooke, Elvis Presley en Ray Charles voor blijft.

Aretha Franklin werd geboren in Memphis, Tenessee, maar groeide op in Detroit. Daar was ze een ster in wording tussen de sterren in wording, want bij haar in de buurt woonden ook Smokey Robinson, Diana Ross, the Temptations en the 4 Tops. Volgens ingewijdenen was Aretha Franklin een wonderkind: op zevenjarige leeftijd kon ze reeds onwaarschijnlijk goed zingen. Aretha groeide echter niet alleen op tussen de toekomstige sterren, doch net zo goed tussen de gevestigde sterren. Zo was haar tante en jeugdidool de beroemde gospelzangeres Clara Ward. Haar vader was weer de vooraanstaande dominee Charles L. Franklin, die veel connecties had in de gospelwereld. Als kind was ze samen met haar zussen Carolyn en Erma lid van pa’s kerkkoor waarmee ze als tiener vaak op toernee ging. Bij de familie Franklin kwamen behalve de Ward Singers (de groep van Clara Ward) gospelgrootheden als Mahalia Jackson en James Cleveland over de vloer.

Van jongs af aan wees alles er dus op dat Aretha professioneel artiest zou worden aangezien zowel het talent, de inspirerende omgeving als de noodzakelijke connecties in overvloed aanwezig waren. Aretha zou verkassen van de gospel naar de seculiere muziek en na een valse start bij CBS brak ze definitief door na een overstap in 1966 naar het bekende r&b label Atlantic. Waar de gerenomeerde producer Jerry Wexler wel raad wist met Aretha’s stem. Zodoende werd de koninklijke roem bemachtigd die haar stem toebehoort. In ’67 en ’68 scoort ze maar liefst negen Amerikaanse top 10 hits achter elkaar. Ook al zou ze nimmer meer zo prominent op de hitlijsten aanwezig zijn als in de jaren ’60, de komende vijf decennia zou Aretha Franklin immer onbetwist the queen of soul blijven. Hoe dan ook, gedurende haar carrière zou ze 75 miljoen geluidsdragers aan de man brengen en achttien Grammy Awards binnenslepen.

Ondanks de overvloed aan muzikaliteit in haar familie was niet alles wat de klok sloeg te huize Franklin muziek. Haar familie was net zo activistisch als dat het muzikaal was. Vader C.L. Franklin was een bekende burgerrechtenactivist. Hij leidde de New Bethel Baptist Church te Detroit alwaar hij de Black liberation theology predikte. Haar familie rekende mensen als Malcolm X, Betty Shabazz, Adam Clayton Powell, Jessie Jackson en dr. Martin Luther King tot hun vriendenkring en bondgenoten. Franklin sr. organiseerde ondanks veel weerstand onder lokale Zwarte leiders in juni 1963 de historische Detroit Walk to Freedom (massaprotest tegen rassendiscriminatie), op dat moment de grootste demonstratie ooit gehouden in de Amerikaanse geschiedenis (tot dr. King’s March on Washington twee maanden later). In 1969 werd in de kerk van Franklin de First New African Nation Day gevierd. Wat uitliep op een confrontatie tussen de autoriteiten en activisten, waarbij een politieagent om het leven kwam en verschillende leden van de Republic of New Africa gewond raakten.

Zelf voelde Aretha zich ook zeer betrokken bij de strijd van activisten. Zo had ze in haar platencontract laten opnemen dat ze niet voor een gesegregeerd publiek hoefde op te treden. Ze financierde de beweging van dr. King door gratis een reeks concerten te geven. Eveneens bood ze tegen het advies van haar vader aan de borgsom van Angela Davis te betalen toen de activiste onterecht opgesloten zat: “Ik heb het geld. Verkregen van Zwarte mensen—zij hebben het financieel voor mij mogelijk gemaakt om het te hebben—en ik wil het zo aanwenden dat onze mensen er hun voordeel mee doen.” Eveneens de Black Panther Party kon op de sympathie van the queen of soul rekenen. Ze heeft een brief naar de minister van cultuur van de Black Party geschreven waarin ze haar spijt uitte voor haar afwezigheid bij een fondsenwervingsactie voor de Black Panther Party. Ze kon niet aanwezig zijn vanwege drukke bezigheden, maar gaf wel aan dat ze vond dat de Party goed werk verrichtte en er naar uitzag hen te ontmoeten.

Omgekeerd werd de muziek van de queen of soul omarmd door verschillende sociale bewegingen. Haar hit Respect groeide zelfs uit tot het officieuze volkslied van de Black power en feministische bewegingen. Haar nummer Chains of Fools verwierf weer een speciale plaats in het collectieve bewustzijn van de anti-oorlogsbeweging. De muziek van Aretha hielp naar hun eigen zeggen talloze Amerikaanse soldaten door de Vietnamoorlog, waarvoor ze Aretha ook hebben bedankt. Na de moord op dr. King gingen boze veteranen het nummer opeisen als protestlied tegen de Vietnamoorlog. Opmerkelijk hoe de muziek van Aretha ervaren wordt. Zoals hierboven aangegeven voelde Aretha Franklin zich maatschappelijk betrokken, maar dat kwam in principe niet tot uiting in de teksten van haar muziek, zoals bijvoorbeeld bij Bob Dylan of Bob Marley. Aretha zong grotendeels apolitieke teksten over de liefde. Of was dat maar schijn? Blijkbaar was de bezieling die zij middels haar stembanden wist over te brengen dusdanig verpletterend dat wat ze feitelijk zong minder relevant was. Daarom was ze waarschijnlijk ook de queen of soul.

DJEHUTI-ANKH-KHERU

This entry was posted in The Grapevine Publications. Bookmark the permalink.

Geef een reactie

Jouw e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *