De erfenis van Winnie Mandela

Op 2 april 2018 verruilde Winnie Mandela het tijdige voor het eeuwige. Alhoewel Nelson Mandela alle eer toebedeeld krijgt, zou betoogd kunnen worden dat Winnie Mandela in werkelijkheid minstens net zo belangrijk was. Al was het maar omdat Nelson Mandela onderdeel bleef van het collectieve mondiale bewustzijn dankzij de inspanningen en opofferingen van Winnie Mandela.

Winnie Mandela werd op 26 september 1936 geboren als Nomzamo Winifred Zanyiwe Madikizela in een Xhosa familie. Zij zou maatschappelijk werkster worden en in 1958 trouwen met de vooraanstaande anti-apartheidsactivist Nelson Mandela, waarmee ze twee kinderen kreeg. In 1963 werd Nelson Mandela gearresteerd en tot levenslang veroordeeld omdat hij een terrorist zou zijn. In 1991 scheidde zij weer van Nelson Mandela…

In de jaren ’50 had de niet-witte bevolking van Zuid-Afrika getracht middels geweldloos verzet haar rechten op te eisen, maar het mocht totaal niet baten. Het apartheidsregime week geen millimeter. Het reageerde met zeer grof geweld op vreedzaam verzet, met als dieptepunt Sharpeville, alwaar op 21 maart 1960 de politie het vuur opende op vreedzame demonstranten tegen de pasjeswet en daarbij 69 mensen vermoorde en er honderden verwondde. Hierop braken er overal in Zuid-Afrika rellen uit, maar het regime sloeg keihard terug: de noodtoestand werd uitgeroepen, het ANC en het PAC verboden verklaard en een aantal kopstukken waaronder Nelson Mandela enige tijd opgesloten. Het was een duidelijk statement: het apartheidsregime was bereid het onderste uit de kan te halen om aan de macht te blijven.

Door dit soort zeer gewelddadige reacties kwam Nelson Mandela tot de conclusie dat geweldloos verzet tegen het racistische apartheidsregime geen zin had, en dat een andere weg ingeslagen diende te worden. Eigenlijk had de verboden anti-apartheidsorganisatie ANC geen andere keuze meer dan over te gaan tot gewapend verzet. Daarom werd Umkhonto we Sizwe (Speer van de natie) opgericht. Maar ook Umkhonto we Sizwe leek uit te lopen op een groot debacle, want al snel werden Nelson Mandela en andere ANC-kopstukken gearresteerd. Nelson Mandela kreeg levenslang, terwijl anderen het land ontvluchtten. Hiermee leek de overwinning van het apartheidsregime compleet. De anti-apartheidsbeweging was weggevaagd.

Het regime had de ANC-kopstukken opgesloten vanuit de gedachte dat het volk van Zuid-Afrika Nelson Mandela en consorten daardoor zou gaan vergeten. Maar niets bleek minder waar. Vooral dankzij Winnie Mandela bleef Nelson Mandela levend in zowel binnen als buitenland. Toen alle belangrijke leiders in de gevangenis zaten of in ballingschap leefden nam Winnie Mandela het stokje over.

Uiteindelijk werd ook de gewapende strijd tegen apartheid wel degelijk succesvol. Daarin leverde Winnie Mandela een belangrijke bijdrage door massaal wapens en contrabande het land binnen te smokkelen. Er werd zo’n 40 ton aan wapens Zuid-Afrika binnengesmokkeld en zo’n 10.000 soldaten gerekruteerd. Hierdoor konden er eind jaren ’80 honderden aanslagen gepleegd worden. Eveneens waren massale stakingen en boycots van de Zwarte Zuid-Afrikaanse bevolking aan de orde van de dag, waardoor het apartheidsregime begon te wankelen.

In het Westen denkt men dat de apartheid is afgeschaft door een Westerse boycot, maar in werkelijkheid waren andere factoren veel belangrijker. Het racistische regime met het onoverwinnelijk geachte leger werd 23 maart 1988 verpletterend verslagen bij Cuito Cuanavale door Cuba en Angola, maar eveneens binnen Zuid-Afrika stond een verschrikkelijke guerilla-oorlog met Umkhonto we Sizwe op het punt van beginnen. Bovendien gingen na het echec bij Cuito Cuanavale steeds meer witte jongeren dienst weigeren.

In augustus 1990 begonnen de officiële onderhandelingen tussen het regime en het ANC waardoor de gewapende strijd abrupt stopte. Juist op het moment dat Umkhonto we Sizwe steeds sterker en succesvoller werd en de bevolking steeds militanter. Met andere woorden, de ernstige dreiging van een volmondige guerilla-oorlog binnen de grenzen van Zuid-Afrika was een belangrijke reden voor het apartheidsregime om de onderhandelingen te openen om de dreigende zonvloed te keren.

Nelson Mandela, het grote symbool van de strijd tegen apartheid deed tijdens de onderhandelingen merkwaardige economische concessies waardoor het lot van Zwart Zuid-Afrika nadien nauwelijks heeft kunnen verbeteren. Wellicht zijn die discutabele economische concessies wel de reden dat Nelson Mandela officieus tot heilige is verklaard door de mainstream Westerse pers en geschiedschrijving. Daarbij was de zwakte van Nelson Mandela dat hij wel erg graag geaccepteerd wilde worden door de witte elite. Dat valt o.a. op te maken uit de opmerking van koning Willem Alexander dat naar zijn zeggen Nelson Mandela zichzelf wel drie maal had uitgenodigd voor zijn bruiloft.

Winnie Mandela had het volgende te zeggen over het onderhandelingsresultaat van Nelson: “Mandela heeft ons laten zakken. Hij stemde toe met een slechte deal voor Zwarten. Economisch zijn we nog steeds outsiders. De economie is heel erg ʽwitʼ. Het heeft een paar excuuszwarten, maar velen die hun leven gegeven hebben in de strijd zijn gestorven zonder beloond te zijn.”

Winnie Mandela werd uiteindelijk slachtoffer van een karaktermoord, gerelateerd aan de moord op Stompie Moeketsi door haar bodyguards. Doch inmiddels is het helder dat in werkelijkheid de Zuid-Afrikaanse geheime dienst erachter zat. Echter, de bevolking van de townshops weet welke ongeëvenaarde rol Winnie Mandela heeft gespeeld in de (gewapende) strijd tegen de apartheid vandaar dat ze aldaar ondanks de ongekende smeercampagne altijd razend populair is gebleven. Desalniettemin, het is interessant om te observeren hoe de mainstream media en geschiedschrijving verschillende standaarden hanteert voor witte en Zwarte helden. Hoeveel witte helden zouden er overblijven als ze langs dezelfde meetlat waren gelegd als Winnie Mandela?

DJEHUTI-ANKH-KHERU

This entry was posted in The Grapevine Publications. Bookmark the permalink.

Geef een reactie

Jouw e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *